Zakazy plastiku w Polsce: co naprawdę reguluje dyrektywa SUP

#Czym jest dyrektywa SUP i czego dotyczy

W internecie krąży nazwa "Dyrektywa SUP+" - taki akt prawny nie istnieje. Realnym unijnym instrumentem jest dyrektywa (UE) 2019/904 w sprawie zmniejszenia wpływu niektórych produktów z tworzyw sztucznych na środowisko, potocznie nazywana dyrektywą SUP (od Single-Use Plastics). Została wdrożona do polskiego prawa ustawą o zmianie ustawy o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej, wraz z przepisami o opakowaniach i odpadach opakowaniowych.

Dyrektywa SUP wprowadza kilka rodzajów regulacji dla produktów jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych:

• Całkowity zakaz wprowadzania do obrotu wybranych produktów, dla których istnieją łatwo dostępne alternatywy - m.in. sztućców, talerzy, słomek, patyczków do uszu, mieszadełek do napojów, patyczków do balonów oraz pojemników na żywność i kubków z polistyrenu ekspandowanego (styropianu). Te zakazy obowiązują w Polsce od lipca 2021 roku.
• Obowiązki oznakowania dla części produktów (np. podpasek, chusteczek nawilżanych, balonów, kubków), informujące o zawartości plastiku i sposobie utylizacji.
• Rozszerzoną odpowiedzialność producenta (ROP) - producenci wybranych kategorii produktów pokrywają koszty zbiórki, sprzątania i edukacji ekologicznej związanej z ich odpadami.
• Cele selektywnej zbiórki butelek PET na napoje, powiązane w Polsce z wdrażanym systemem kaucyjnym.

Jeśli szukasz konkretnych, aktualnie obowiązujących terminów i stawek dla swojej branży, warto sprawdzić bieżący stan przepisów bezpośrednio w BDO (Baza danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami) lub u doradcy ds. ochrony środowiska - część szczegółowych obowiązków (raportowanie, wysokość opłat) zmienia się wraz z kolejnymi nowelizacjami i różni się w zależności od skali działalności.

#System kaucyjny w Polsce

Odrębną, ale powiązaną zmianą jest ustawowy system kaucyjny dla opakowań po napojach (butelki plastikowe PET do 3 litrów, butelki szklane wielokrotnego użytku oraz puszki metalowe) - konsument płaci kaucję przy zakupie i odzyskuje ją, zwracając opakowanie w punkcie odbioru. Celem systemu jest zwiększenie poziomu selektywnej zbiórki i recyklingu opakowań. Dokładny harmonogram wdrożenia i listę objętych nim opakowań warto zweryfikować na bieżąco, ponieważ terminy dla poszczególnych kategorii produktów były w toku wdrażania korygowane.

#Co to oznacza w praktyce dla przedsiębiorców

Firmy wprowadzające na rynek produkty objęte dyrektywą SUP powinny sprawdzić, czy podlegają obowiązkowi rejestracji w BDO, jakie opłaty produktowe ich dotyczą oraz czy oferowane przez nie produkty jednorazowe znajdują się na liście objętej zakazem lub obowiązkiem oznakowania. Dla wielu małych i średnich firm najprostszym rozwiązaniem jest zamiana produktów jednorazowych z tworzyw sztucznych na alternatywy wielokrotnego użytku lub materiały łatwiej podlegające recyklingowi (papier, tektura, materiały kompostowalne z odpowiednim certyfikatem) - to ogranicza zarówno ryzyko regulacyjne, jak i koszty związane z opłatami produktowymi.

#Co to oznacza w praktyce dla konsumentów

W praktyce dyrektywa SUP jest już widoczna na co dzień: plastikowe słomki, sztućce i talerze jednorazowe zniknęły ze sklepów i lokali gastronomicznych, a jednorazowe kubki i pojemniki na żywność z tworzyw sztucznych są sukcesywnie zastępowane alternatywami. System kaucyjny na butelki i puszki to kolejny krok w tym samym kierunku - większej odpowiedzialności za odpady opakowaniowe, rozłożonej między producentów i konsumentów.